Greek Albanian Arabic Bulgarian Chinese (Simplified) Danish Dutch English French German Hebrew Hindi Italian Japanese Persian Portuguese Russian Spanish Thai Turkish

penelope20painter203bΩς αργαλειός νοείται οποιαδήποτε μέθοδος ή μηχανισμός που χρησίμευε για το τέντωμα των στημονιών ώστε να περνούν ανάμεσά τους τα υφάδια.

Σχηματικά οι τύποι των αργαλειών στις περιοχές της Μεσογείου, της Μέσης Ανατολής και της Ευρώπης είναι ο οριζόντιος αργαλειός εδάφους, ο κάθετος αργαλειός και ο κάθετος αργαλειός με βάρη.

Ο κάθετος αργαλειός παρουσιάζεται το 16ο αιώνα στην Αίγυπτο σε αντικατάσταση του οριζόντιου αργαλειού, αλλάζοντας την κατεύθυνση των στημονιών που τώρα τεντώνονται κάθετα προς το έδαφος μεταξύ δύο δοκαριών, ενώ προστίθεται επίσης και ένα σταθερό πλαίσιο. Η ευκολία του στημονιάσματος στον κάθετο αργαλειό, σε συνδυασμό με την άνετη στάση του υφαντή πρέπει να είναι οι λόγοι της αντικατάστασης του οριζόντιου αργαλειού από τον κάθετο.

 

Η προστάτιδα του αργαλειού και της υφαντικής τέχνης, σύμφωνα με τον αρχαίο ελληνικό μύθο, ήταν η «Εργάνη Αθηνά». Και να τις ακριβώς αναφέρει αυτός ο μύθος:

Ήταν κάποτε μια κοπέλα πολύ προικισμένη. Αράχνη τη λέγανε. Όλοι θαύμαζαν την τέχνη της στον αργαλειό και στο κέντημα. Καμιά άλλη υφάντρια δεν μπορούσε να τη συναγωνισθεί. Γι’ αυτό η Αράχνη παινευόταν πως ξεπερνούσε με την υφαντική της τέχνη ακόμα και την προστάτιδα της υφαντικής, την «Εργάνη Αθηνά». Μια φορά όμως, η θεά, μεταμορφωμένη σε γριά, επισκέφθηκε την Αράχνη στο εργαστήρι της και της είπε.

- Καλά θα κάνεις να ‘σαι πιο μετριόφρονη και σεμνή απέναντι της θεάς, που δίδαξε στους ανθρώπους την υφαντική τέχνη.

- Εγώ την τέχνη την έμαθα μόνη μου, καυχήθηκε η Αράχνη. Αν τολμάει η Αθηνά ας έρθει να διαγωνισθούμε ποια θα υφάνει το λεπτότερο ύφασμα με το ωραιότερο κέντημα.
 
Ύστερα από λίγες μέρες, η Αθηνά ξαναπήγε στο εργαστήρι της. Τη βρήκε να κεντά πάνω σε λεπτό ύφασμα παραστάσεις των ολύμπιων θεών. Το κέντημα ήταν, πράγματι, υπέροχο, που προκάλεσε τη ζήλια της θεάς και της το ξέσχισε σε κουρέλια. Η Αράχνη δεν μπόρεσε να βαστάξει την προσβολή και κρεμάστηκε από το ταβάνι.
 
- Καταραμένη να ‘σαι! της φώναξε η θεά και με το θεϊκό της ραβδί τη μεταμόρφωσε σε έντομο. Έτσι κρεμασμένη, πρόσταξε, να εξακολουθείς να υφαίνεις παντοτινά και ποτέ να μη στεριώνουν τα υφάδια σου και πάντα να ξεσχίζονται.
 
Από τότε, η Αράχνη, κρεμασμένη στα ταβάνια των σπιτιών και στα κλαδιά των δένδρων, υφαίνει το λεπτό ιστό της.
 
Κάποια εξαρτήματα του αργαλειού λέγονται μιτάρια. Πρόκειται για δικτυωτά πλέγματα νημάτων που είναι στερεωμένα σε δυο λεπτές σανίδες με σταθερή θέση. Λέγονται μιτάρια επειδή το νήμα είναι ο αρχαίος μίτος (κουβάρι κλωστής), που, σύμφωνα με τη μυθολογία,  η Αριάδνη χάρισε στο Θησέα, προκειμένου να τον διευκολύνει, ώστε ξετυλίγοντας το, να το ακολουθήσει ανάδρομα, βρίσκοντας έτσι τη διέξοδο του Λαβύρινθου, όπου θα έμπαινε για να σκοτώσει το Μινώταυρο.
 
Ένας νεότερος μύθος κάνει λόγο για μια ιστορία που η κόρη Αράχνη είχε άρρωστη τη μάνα της και παρ’  όλο το κάλεσμα δεν πήγε να τη δει. Ακόμα, κι όταν η δόλια πέθαινε και την κάλεσε να ‘ρθει κοντά της για στερνή φορά, η Αράχνη της απάντησε πως δεν ευκαιρούσε, επειδή ύφαινε στον αργαλειό της. Και η μάνα την καταράστηκε να μεταμορφωθεί σε έντομο κι όλη της τη ζωή να υφαίνει τον ιστό της.
 
Ο αργαλειός είναι από τα αρχαιότερα εργαλεία. Τον χρησιμοποιούσαν οι άνθρωποι στα 4.500 π.Χ.  σύμφωνα με μαρτυρίες  που βρέθηκαν σε τύμβους και ασφαλώς η χρησιμοποίησή του έχει βαθύτερες ρίζες.
 
Από την ιστορία γνωρίζουμε ότι οι αρχαίοι Αιγύπτιοι γνώριζαν άριστα τη χρήση του αργαλειού και την υφαντική τέχνη. Ύφαιναν λινά υφάσματα, τα οποία χρησιμοποιούσαν για τη μουμιοποίηση των βασιλιάδων Φαραώ καθώς και των ιερών ζώων.
Ο αργαλειός ως οικειακό εργαλείο είναι αρχαιότατο και αναφέρεται από τον Όμηρο ως ιστός. Συγκεκριμένα,  ο Όμηρος στην Οδύσεια (β 96-110) αναφέρει, σε ελεύθερη μετάφραση:
 
«Η Πηνελόπη έστησε στην καμαρά της αργαλειό κι ύφαινε τρία χρόνια ένα πανί ολοκέντητο, σάβανο του γέροντα Λαέρτη. Κι έλεγε πως, όταν θα τελείωνε, τότε θα παντρευόταν κάποιον από τους μνηστήρες. Όμως όλη τη μέρα ύφαινε το ατέλειωτο πανί της κι όλη τη νύχτα ξήλωνε, κάτω από το φως μιας δάδας. Τρία χρόνια κράτησε αυτό το τέχνασμά της, ώσπου μια δούλα το μαρτύρησε κι έτσι αναγκάστηκε και τελείωσε το ατέλειωτο υφαντό της».
 
Ηλακάτη ονόμαζαν στην αρχαιότητα τη ρόκα, εξάρτημα με το οποίο έγνεθαν το μαλλί, μετατρέποντάς το σε κλωστή για να υφάνουν στον αργαλειό. Εκτός από τους ανθρώπους, την ηλακάτη την χρησιμοποιούσαν και οι τρεις μοίρες που, σύμφωνα με το μυθολογία, έγνεθαν το νήμα της ζωής και της τύχης του νεογέννητου. Η ηλακάτη ήταν και το θεϊκό σύμβολο της Εργάνης Αθηνάς που έγνεσε και ύφανε το πέπλο της Ήρας.
 
Ο Όμηρος θεωρεί τη ρόκα χρήσιμο δώρο και συγκεκριμένα τονίζει: «Στην ωραία  Ελένη χάρισαν πολύτιμα  δώρα και μια χρυσή ρόκα». Ακόμα, από την Ιλιάδα μαθαίνουμε ότι την ηλακάτη χειριζόταν θαυμάσια η θεά Καλυψώ, η μάγισσα Κίρκη και ασφαλώς η Πηνελόπη του Οδυσσέα.
 
Την εποχή του Βυζαντίου ο αργαλειός γνώρισε μεγάλες δόξες και τιμές, αφού ήταν γνωστά και τα μεταξωτά νήματα υφαντικής. Στη ρωμαϊκή εποχή το γνέσιμο και ο αργαλειός ήταν αποκλειστικές ασχολίες της  γυναίκας.
 

Το ταίρι του Οδυσσέα, που χρόνιζε στα ξένα, για γυναίκα 

γυρεύαμε΄ μα αυτή, που οχτρεύουνταν το γάμο, μήτε, αρνιόταν 
μηδέ τον τέλευε, τι θάνατο κακό μας μελετούσε.
 
Κι αυτός ο δόλος ο άλλος που 'βαλε στα φρένα της μιά μέρα!
Τρανό αργαλειό στο ανώι της έστησε και κίνησε να υφάνει
πανί μακρύ πολύ, ψιλόκλωστο, κι αυτά μας είπε τότε:
 
Εσείς οι νιοί που με γυρεύετε, μια κι ο Οδυσσέας εχάθη,
για καρτεράτε με, κι ας βιάζεστε για γάμο, να τελέψω
καν το διασίδι αυτό, τα νήματα να μη μου παν χαμένα.
 
Του αρχοντικού Λαέρτη σάβανο το φτιάνω, για την ώρα
που θα τον πάρει ο ανήλεος θάνατος κι η ασβολωμένη μοιρα'
να μη βρεθεί στον κόσμο Αργίτισσα μαζί μου να τα βάλει,
τάχα πως κοίτετοα ασαβάνωτος, κι ας είχε τόσα πλούτη.
Έτσι μας μίλησε, κι η πέρφανη καρδιά μας τ᾿ αποδέχτη.
Κι εκείνη όλη τη μέρα δούλευε το ατέλειωτο πανί της.
 
 

Χρήσιμο Δώρο

Ο Όμηρος θεωρεί τη ρόκα χρήσιμο δώρο και συγκεκριμένα τονίζει: «Στην ωραία  Ελένη χάρισαν πολύτιμα  δώρα και μια χρυσή ρόκα». Ακόμα, από την Ιλιάδα μαθαίνουμε ότι την ηλακάτη χειριζόταν θαυμάσια η θεά Καλυψώ, η μάγισσα Κίρκη και ασφαλώς η Πηνελόπη του Οδυσσέα.

Who's Online

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 8 επισκέπτες και κανένα μέλος

Go to top